تاریخ انتشار: 1396/09/12 - 12:29
تعداد بازدید: 290

چندي پيش خبري منتشر شد مبني بر افزايش تولد نوزادان معلول كه نتيجه ازدواج‌هاي غيراصولي فاميلي هستند‌. اين موضوع كه آزمايش‌هاي ژنتيك و غربالگري بايد به صورت گسترده در ميان متقاضيان ازدواج انجام شود بحث جديدي نيست‌.

جهان صنعت نوشت: چند سالي است كه بعضي مراكز، ثبت ازدواج در كلانشهرها را منوط به ارائه گواهي انجام آزمايشات ژنتيك مي‌دانند اما هنوز خيلي از شهرها و حتي مراكز استان‌ها از پذيرش اين موضوع سر باز مي‌زنند‌.

طبق آماري كه معاون وزير آموزش‌وپرورش استثنايي كشور اعلام كرده بيش از 23 هزار دانش‌آموز استثنايي در ايران وجود دارند كه اين افراد حاصل ازدواج‌هاي فاميلي هستند و اين ارقام چيزي حدود 35 درصد از دانش‌آموزان استثنايي را شامل مي‌شود‌. بر اساس اطلاعات به دست آمده اين آمار نشان مي‌دهد ذائقه فرهنگي جامعه به سمت ازدواج‌هاي فاميلي دوباره گرايش پيدا كرده است و بيشتر مايل هستند فرزندان در ميان خويشان ازدواج كنند كه البته اين موضوع اشكالي ندارد مگر اينكه آزمايش‌هاي ژنتيك را اجباري كنيم وگرنه ازدواج‌هاي فاميلي هيچ مشكلي ندارد‌.

گذشته از ناشناخته ماندن اين دسته آزمايشات در ميان افراد كمترتحصيلكرده يا افرادي كه در جوامع سنتي‌تر رشد كرده‌اند، موضوع هزينه‌هاي اين آزمايشات و لوكس بودنش براي بيشتر اقشار جامعه نقش مهمي در ناديده گرفتن آنها توسط متقاضيان ازدواج دارد‌. اجباري شدن آزمايشات ژنتيك علاوه بر لزوم ايجاد فرهنگ‌سازي به تامين هزينه‌هاي مالي هم نياز دارد و همچنين بايد مراكز آزمايش ژنتيك در بيشتر نقاط كشور افزايش يابد در غير اين صورت افراد براي دريافت يك نتيجه آزمايش بايد ماه‌ها در نوبت قرار گيرند‌. براي شروع بهتر است كمي بيشتر با اين آزمايشات جديد آشنا شويم و بدانيم چه افرادي بيشتر به اين آزمايشات احتياج دارند‌.

واجدين شرايط آزمايشات ژنتيك

هر گونه آزمايش ژنتيكي كه به منظور بررسي وضعيت فرد از نظر ابتلا يا احتمال ابتلا يا ناقل بودن فرد از نظر بيماري‌ها و حالات ژنتيكي صورت مي‌گيرد آزمايش ژنتيكي محسوب مي‌شود‌. اين آزمايشات روي نمونه‌هاي مختلفي صورت مي‌گيرد‌. ممكن است روي خون، روي نمونه‌هاي بافت، پرزهاي جفتي جنين يا در كل هر سلول هسته‌دار زنده در بدن فرد غيرزنده، زنده يا جنين انجام شود‌. بعضي از اين آزمايشات مبتني بر بررسي سلول‌هاي كروموزومي و برخي بر پايه DNA هستند‌. بيماري‌هايي نظير «تالاسمي»، «هموفيلي» يا ناشنوايي و نابينايي‌هاي وراثتي از شايع‌ترين بيماري‌هايي هستند كه نياز به آزمايشات DNA دارند و هر كدام از اين بررسي‌ها براي به نتيجه رسيدن نيازمند زمان متفاوتي هستند‌.

برخي از اين بيماري‌هاي مادرزادي به سبب بيماري‌هاي ژنتيكي رخ مي‌دهند و برخي ديگر به واسطه عوامل محيطي ناشي مي‌شوند‌‌. گروهي ديگر از اين بيماري‌هاي مادرزادي نيز به هر دو دليل ژنتيك و عوامل محيطي رخ مي‌دهند به‌طوري كه فرد استعداد اختلالات ژنتيك را دارد و عوامل محيطي در تشديد بروز آن دخيل مي‌شود كه آلرژي و سرطان‌ها جزو اين دسته‌اند‌.

به‌طور طبيعي هر انسان حدود هفت تا هشت ژن معيوب دارد‌. افرادي كه هيچ نسبت خوني با هم ندارند در صورت ازدواج احتمال اينكه ژن‌ها در كنار هم قرار گيرند تنها دو درصد است اما اين درصد در ازدواج‌هاي فاميلي به دليل مشترك بودن اجداد زوجين سه تا چهار برابر افراد غيرفاميل يا به اصطلاح غريبه است‌‌. حالا هر قدر نسبت اين ازدواج‌ها نزديك‌تر باشد مثلا ازدواج دخترعمو با پسرعمو، دخترخاله با پسرخاله و‌.‌.‌‌. ريسك داشتن فرزند معلول را تا 12 درصد بالا مي‌برد‌. بنابراين در صورت پيش آمدن چنين ازدواج‌هايي بايد به پزشك مراجعه كرد و يكسري آزمايشات را پشت سر گذاشت‌. در اين مرحله پزشك اطلاعات (شجره‌نامه) را از فرد يا خانواده او مي‌گيرد، آن را ترسيم و با توجه به نسبت فاميلي‌، از طريق فرمولي خاص ميزان خطر براي تولد فرزند محاسبه مي‌شود كه چه ميزان امكان ابتلا به بيماري ژنتيكي در جنين يا نوزاد وجود دارد‌.

بنابراين ميزان خطر براي كل بيماري‌هاي ژنتيكي و خاص محاسبه مي‌شود و ممكن است در طول اين فرآيند نياز باشد آزمايش خاصي نيز انجام شود همچون تعيين ژن ناشنوايي؛ پس از آن زوج يا زوجين وارد مرحله آزمايش ژنتيك و به آزمايشگاه‌هاي تخصصي ارجاع مي‌شوند‌.

در گذشته تمركز و مطالعه اكثر پزشكان روي بيماري تالاسمي بوده اما امروز اين بيمار‌ها گسترش پيدا كردند و داشتن آگاهي و حساسيت بيشتر در زوج‌هايي كه ازدواج‌هاي فاميلي دارند نسبت به افرادي كه با غريبه ازدواج كرده‌اند از اهميت بيشتري برخوردار است‌.

غربالگري، راه جلوگيري از تولد نوزاد معلول

احتمالا سوال مشترك بسياري از مادران در دوران بارداري يا حتي پيش از آن چگونگي مطمئن شدن از سلامت فرزند خود است و اينكه آيا قبل از تولد مي‌توان اطمينان حاصل كرد كه كودك متولدشده كاملا سالم است يا خير‌‌. اين موضوع در بيشتر خانواده‌هايي كه به نوعي ازدواج فاميلي را تجربه كردند خيلي بيشتر از ساير افراد است‌. آزمايشات «غربالگري» به اين افراد كمك زيادي مي‌كند‌‌. اين آزمايش براي شناسايي نوزادان يا كودكان مبتلا به بيماري‌هاي متابوليك مادرزادي است‌‌. بيماري‌هاي متابوليك باعث اختلال در واكنش‌هاي سوخت و ساز بدن مي‌شوند‌‌. كودكان مبتلا به اين بيماري‌هاي مادرزادي، در معرض عوارض جدي و خطرناك اين بيماري‌ها قرار دارند‌‌. آزمايشات غربالگري در زمان بارداري و روزهاي نخست تولد كودك انجام مي‌شود‌.

آزمايشات غربالگري بررسي‌هاي آزمايشي و سونوگرافي است كه در زمان‌هاي مختلف انجام مي‌شود كه مادران را از يكسري نواقص و سندرم‌ها مطلع مي‌كند‌. آزمايشات غربالگري مشخص مي‌كند كدام مادر پرخطر است و كدام مادر فرزند سالمي را به دنيا مي‌آورد‌. البته اين آزمايشات به صورت كامل نواقص را مشخص نمي‌كند مثلا شكاف كام از مشكلاتي است كه در غربالگري تشخيص داده نمي‌شود‌.

روند غربالگري در ايران با دنيا متفاوت است

يكي از متخصصان راديولوژي گفت: «در خيلي از كشورهاي پيشرفته غربالگري به اين شكل كه در ايران انجام مي‌شود صورت نمي‌گيرد و تنها مختص بارداري‌هاي پرخطر است اما در ايران اين كار تقريبا به صورت بخشي از روند طي كردن دوران بارداري براي مادران تجويز مي‌شود و تقريبا تمام متخصصان زنان اين سونوگرافي و آزمايشات را براي بيمارشان تجويز مي‌كنند‌.»

مصطفي وفايي‌اقدم در ادامه خاطرنشان مي‌كند: «غربالگري در دو مرحله انجام مي‌شود‌؛ مرحله نخست، سه ماه اول بارداري است‌. حدود هفته 12 و 13 كه اين مرحله شامل آزمايشات سندرم داون و اختلالات كروموزومي مي‌شود و مرحله دوم در حدود هفته‌هاي 17 تا 18 بارداري انجام مي‌شود كه در اين زمان سونوگرافي آنومالي براي مادران باردار تجويز مي‌شود‌. در اين مرحله از نظر بررسي ساختارهاي آناتوميك و بعد از آن آزمايش‌هاي آنومالي ماركر و مجدد اختلالات كروموزومي بسيار حائز اهميت است‌. البته هيچ كدام از اين ارزيابي‌ها صددرصد نيستند و هميشه چند درصد احتمال ناموفق بودن را بايد در نظر گرفت اما تاكنون كمك‌هاي بزرگي را جهت پيشگيري از تولد نوزادان معلول كرده است‌.»

وي در مورد يكسري مشكلات مي‌گويد: «بعضي نواقص حدودا هفته 30 و بعد از آن نشان داده مي‌شوند كه در ايران چون قانون از سقط جنين حمايت نمي‌كند امكان سقط هم از بين مي‌رود و در مجموع كار براي بيمار بسيار سخت مي‌شود‌. البته در مورد سقط جنين ناقص فرهنگ‌سازي‌هايي شده كه خيلي به خانواده‌ها كمك مي‌كند، مثلا واكنش مردم به سقط جنين ناقص مثبت است و با رضايت زن و شوهر سقط انجام مي‌شود‌‌. اين واكنش‌ها در شهرها و روستاهاي كوچك هم مورد قبول است و زوجين به غربالگري با نگاه مثبتي به اين موضوع مي‌نگرند‌. يكي از مسايلي كه بايد در شهرها و روستاهاي كوچك مرتفع شوند ايجاد قوانيني جهت جلوگيري از ازدواج دختران در سنين كم مثلا 13 يا 14 سالگي است‌.»

كاهش تولد نوزادان تالاسمي در سيستان‌وبلوچستان

يكي از بزرگ‌ترين مشكلاتي كه از ازدواج‌هاي غيراصولي و عموما فاميلي گريبان جامعه ايران را گرفته تولد بچه‌هايي با بيماري‌هاي خوني است‌. تالاسمي يكي از اين بيماري‌هاست كه آمار بالاي آن در استان سيستان‌وبلوچستان بيداد مي‌كند اما چه راهكارهايي براي مقابله با اين مشكل در استان‌هاي محروم و مرزي انديشيده شده است؟

به همين بهانه دكتر محمود‌ هادي‌پور رييس سابق انجمن تالاسمي در مورد اقدامات انجام شده به «جهان‌صنعت» گفت: براي پيشگيري از تالاسمي اقدامات مهمي انجام شده كه مي‌توانيم به اجباري شدن غربالگري از سال 75 اشاره كنيم اما در عمل از سال 77 تا امروز اين طرح به صورت سيستمي اجرا شده است‌. بر اساس اين برنامه اگر در زوجين مورد خطرناكي ديده شود به وسيله آزمايش‌هاي ژنتيك از بالا بودن ريسك بچه‌دار شدن زن و شوهر مطمئن مي‌شويم‌. اگر زن و شوهري براي بچه‌دار شدن ريسك بالايي داشتند از بارداري جلوگيري مي‌شود و اگر نتيجه آزمايش‌هاي ژنتيك مشكلي را نشان نداد مي‌توانند براي بارداري اقدام كنند و نكته اميدواركننده اين است كه شبكه آزمايش ژنتيك در اين استان كامل راه‌اندازي شده است‌.

يكي از مشكلات تولد بچه‌هاي تالاسمي در سيستان‌وبلوچستان ساكن نبودن جمعيت است‌. افراد ساكن در اين استان‌ها به علت همجواري با مرز ايران به صورت مرتب با كشورهاي همسايه در رفت و آمد هستند و دقيقا مشكل همين‌جاست كه براي اين افراد ازدواج‌هاي شرعي نسبت به ازدواج‌هاي رسمي در اولويت قرار دارد بنابراين اين جامعه آماري از چشم دور مي‌مانند و آزمايش‌هاي لازم انجام نمي‌شود در صورتي كه ازدواج‌هاي رسمي در چند سال اخير كاملا كنترل شده هستند و به جرات مي‌توان گفت ايران در اين زمينه جزو كشورهاي پيشرفته و توسعه‌يافته محسوب مي‌شود و در مقايسه با ساير كشورهاي اسلامي شرايط بهتري داريم‌.

هادي‌پور در رابطه با شائبه اجباري شدن آزمايش‌هاي ژنتيك عنوان كرد: در حال حاضر در هيچ جاي كشور آزمايش‌هاي ژنتيك يا حتي ايدز اجباري نيست اما زوج‌هايي كه سابقه بيماري‌هاي ژنتيكي دارند يا ازدواج فاميلي داشتند بهتر است اين آزمايش‌ها را انجام دهند تا از ريسك بارداري مطلع شوند‌.

نسل جديد راحت‌تر تن به غربالگري مي‌دهند

او در ادامه با اشاره به اينكه نسل جديد بسيار راحت‌تر و با ديد بازتري به آزمايشات تن مي‌دهند اضافه كرد: زوج‌ها يا به صورت داوطلبانه يا بعد از تجويز پزشك براي انجام غربالگري مراجعه مي‌كنند. البته اين موضوع به سطح خانواده و سواد افراد مربوط مي‌شود‌. بعضي از اين زوج‌ها خودشان پيش از ازدواج به دنبال اين موضوع مي‌روند اما گروهي ديگر كه يا در سنين پايين ازدواج كردند يا با توجه به احساسات عمل مي‌كنند ممكن است براي انجام آزمايشات كوتاهي كنند و با مشكل مواجه شوند‌‌.

افزودن دیدگاه
 
 
 
 

هدف اين سايت ايجاد آگاهي و اطلاع رساني در مورد دوره عادت ماهانه، زمان شروع  دوره عادت ماهانه، زمان شروع دوره تخمك گذاري جهت اقدام به بارداري و يا جلوگيري از بارداري هاي ناخواسته و همچنين ايجاد سوابق دوره هاي ماهانه به همراه علائم و نكات درج شده روزانه براي مشتركين جهت ارائه به مراكز پزشكي مي باشد.

به آساني و سرعت مي توانيد دوره هاي ماهانه در ماههاي آينده خود را مشاهده نماييد

اگر قصد داريد براي آينده خود از قبيل مسافرت، انجام فعاليت هاي مورد نظر، اقدام به بارداري و ... برنامه ريزي نماييد و اين برنامه ها ممكن است با زمان عادت ماهانه شما تداخل داشته باشد و يا از زمان تخمك گذاري خود آگاهي نداريد، مي توانيد با استفاده از تقويم بانوان، اين نگراني را به حداقل برسانيد.سايت "تقويم بانوان" عادت ماهانه و يا دوره هاي تخمك گذاري بعدي شما را با توجه به سوابق اطلاعات دريافتي، به شما اعلام ميكند.

نگهداري علائم پيش از قاعدگي، وزن و خلق و خو جهت ارائه به مراكز پژوهشي و پزشكي

اين سايت، تنها يك تقويم براي بانوان نيست، بلكه اين امكان را به شما مي دهد كه يادداشتهاي روزانه، وزن، خلق و خو و ساير علائم جسمي و روحي خود را ثبت كرده و در صورت نياز به مراكز پژوهشي و پزشكي ارائه نماييد.

امكان فعال سازي و غير فعال سازي ارسال ايميل و پيامك

يكي از امكانات اين سايت اعلام دوره ي قاعدگي بعدي بصورت خودكار از طريق ارسال پيامك و ايميل مي باشد.شما اين امكان را داريد، در صورت تمايل و در هر زمان سرويس ارسال پيامك يا ايميل را از طريق پنل خود غير فعال نموده و در زمان دلخواه مجددا اين سرويس ها را فعال نماييد.